Gru Thanh Phu Ba |
 Click tamâ pak ni piéh pang
Danak dak Ndem-Sap-Cam harei ni hu biai gruk saong wa Thành Phú Bá hai lac gru Mbah pieh ndem ka sakarai padak padeng sang bac trung hok (Trung học) An Phuoc, harei hadei salih jieng angan sang bac trung hok Po Klong pak nagar Yuen-VietNam.
Gru Mbah nan ye sa urang Cam daok pak palei Hamu Tanran, bac tabiak di sang bac kuoc ya sâ pham (quốc gia sư phạm) Saigon di thun 1960. Urang krung ngap Kuen ndok (quản đốc) akaok mati di sang bac trung hok An phuoc di bhum Panrang mâng di thun 1965. Tel thun 1970, sang bac An Phuoc salih angan jieng sang bac Trung hok Po Klong saong pa-nduen libik merai daok di bhum Phanrang wek, Wa nan gilac ngap gru pataow tel thun 1975. Blaoh di nan, sang bac Po Klong lihik angan jâ, Gru Mbah klak pataow bac mai sang ngap hamu tanâh tel harei tagok jalan nao nagar Amerika di thun 2003 tuei danak dak ODP.
Urak ni grusa me-ngawom gru Mbah padeng tathan (định cư) di Bal Sacramento, California Sitait.
Wa Thanh phu Ba nan ye sa urang tari tarieng uh tarak (lo lắng) ka gruk bhap paran Champa mâng ca-maoh daok dalam aia jang yau pak aia lingiw ni.
***
Web Champaka: Likau salam Wa. Dalam gruk chin biai (conference) di harei 7, bulan 7, thun 2007 pak bal San Jose, khaol IOC-Champa hu tabiak mbaok sa baoh tapuk ka-mbuen Champaka angka 6 hu ndem tel “Sang bac Po Klong saong tapuk ka-mbuen Caong Takrâ”. Wa nan ye sa urang kuan ndok (quản đốc) pieh maong aiek sang bac di tuk nan, likau wa brei ka mik wa Cam drei thau hadom gruk meng akaok mati ba nao tel harei padeng hu sang bac Trung Hok An Phuoc di thun 1965.
Gru Thanh Phu Ba: Ni dahlak gru Mbah daok di Bhum California, Nagar My, likuw pok payua panuec riwang grep mik wa Champa daok di ngaok dun-ya ni saong likuw ndua phuel kamuen Qasim, urang krung thau duah gilaong ba sap Cam tagok Website pieh ka urang Cam hadar wek sap puec panuec ndem Cam drei.
Pieh sa-uk (trả lời) panuec krung kamuen Qasim tanyi ni, dahlak likuw lang yah tuei hatai sanâng yau ni:
- Hadei meng cin phu (chính phủ) Ngo Dinh Diem galeh trun di thun 1963, hu dom urang Cam Panrang pataom gep pieh biai ka gruk cih harak likuw di cin phu Viet Nam biruw brei ka abih palei Cam pataom gep wek dalam sa huen An Phuoc yau meng kal dahluw saong likuw peh sa baoh sang bac trung hok (trung hoc) ka anâk Cam.
Blaoh di nan, Fulro deng tagok ngap kalin di thun 1964 di bhum bhaok cek glaong gah pai, hai lac Tây Nguyên, ndok tanâh riya, ndok khik krung krâc bengsa Champa. Dua gah drei cin phu Viet Nam saong khoal Fulro hu gaok gep ralo mbeng pieh chin biai ka gruk hagait krung anâk Champa khin hu, khin ndok. Dalam bel pajum gep, cin phu Viet Nam hu brei ralo gruk ligaih tung tian ka anâk buel Champa, dalam nan hu kadha peh hadom sang bac trung hok (trung hoc) di labik halei hu ralo anâk Champa daok.
- Tel thun 1965, cin phu Viet Nam brei adat ka anâk Cam peh sang bac trung hok An Phuoc, jieng sa libik pataow pakai anâk saih Cam di bhum Ninh Thuan.
Kayua yau nan ye, anâk Cam drei njep thau: Buol bhap Champa hu deng tagok ndok ka mâng cin phu Viet Nam njep sanâng tel anâk Cam drei. Jang yau baoh panuec pa-ndip lac: katel drei, drei girao ka mâng urang mboh si daong drei. Daok di lok ni, mada khing ngap jieng sa gruk hagait, drei njep patuh aia hep dep aia dal ka mâng hu gruk siam merai ka drei.
Web Champaka: Tuei tapuk ka-mbuen Champaka angka 6 hu brei thau, anâk Cam deng tagok padeng sang bac trung hok An Phuoc biak matuei madhar, gaok hadom gruk ka-ndah ka-ndaiy, ken daman. Likau wa brei thau merai meng gruk hagait blaoh mik wa Cam ngap sang bac An Phuoc hu siam makrâ jiak jieng?
Gru Thanh Phu Ba: Sang bac An Phuoc tabiak merai yau sa urang anâk matuei madhar. Dalam 4 thun dahluw, sang bac An Phuoc hu gaok hadom gruk hal wal di rim pakar. Min patuah biak, hu ralo mik wa Cam, amaik amâ anâk saih, adei sa-ai krah pakar (công chức), jang yau kawom dam dara halan tian, ba abih prân yawa raong ba anâk saih khik tuei jalan adat siam makrâ saong ngap jieng sang danaok gheh ghang ka adei gep anâk Cam hu sang pieh bac saong hu libik mbeng huak ndih daok.
Pieh ngap jalan pataow pakai anâk saih, sang bac An Phuoc hu ba tabiak kluw phun kadha :
Sinh hoạt tự túc,
kỷ luật tự giác,
tháo vác tự cường
Lang tuei panuec Cam nan :
Gruk drei, drei njep kahri kahra,
Jalan adat mada, mai meng hatai drei
Tari tarieng nan ngap jieng gruk praong
Karei di nan nao, dom gru Cam pataow di sang bac An Phuoc (hadei salih jieng angan sang bac PO KLONG) nan sa duk sa dai, sa hatai sa tian oh damân prân yawa pieh aiek maong anâk saih. Sanâng lac drei merat raksa phun pajaih Champa pieh harei dei throh hu baoh bingi, aia yamân.
Tuei nao gac, anâk saih sang bac Po Klong jang thau, khoal nyu nan anâk Cam kathaot ra-mbah min oh khin urang klao bilei. Kayua yau nan ye, khaol nyu merat bac magru saong khik jalan siam makrâ krung adat ca-mbat Cam caik wek.
Tel urak ni, ralo anâk saih tabiak di sang bac Po Klong hu jieng manuis jieng urang, manâng drei jieng krah pakar ngap gruk ka cin phu Viet Nam, mâng drei ngap mbeng anguei hu ginup hu mada, ngap ralo gruk ligaih makrâ ba haniim siam ka bhap paran Cam drei.
Ndem harung wek, sang bac An Phuoc hu caik krung krâc siam makrâ di rai ni kayua lac gru pataow anâk saih thau peng, mik wa Cam ba prân yawa dai daong, abih drei sanâng sa gilaong : rak sa phun pajaih Champa, oh karei hagait di panuec pa-ndip caik wek:
Sa urang oh dak jieng baoh cek
Ralo drei pataom wek ngak jieng cek glaong.
Web Champaka: Biak jeh sang bac An Phuoc karang ralo nok, karang gru pataow bac, karang ba-ar pieh wak, karang jien padei pieh raong ba anâk saih. Min hadom adei sa-ai merat ba abih prân yawa pieh tabiak hu tapuk ka-mbuen Caong Takrâ (Nội San Ước Vọng). Tapuk ka-mbuen Caong Takrâ nan yeh sa baoh tapuk akaok mati cih meng akhar Yuen krung anâk Cam hu tabiak mbaok meng harei aia nagar Champa lahik di thun 1832 merai. Likau wa brei thau marai meng gruk hagait hadom adei saai Cham pajum gep ngak jieng tapuk ka-mbuen Caong Takrâ nan ?
Gru Thanh Phu Ba: Gruk ngak jieng tapuk ka-mbuen Caong Takrâ jang glaih glal yau gruk pajieng sang bac An Phuoc nan rei. Patuah hu ralo urang daong ka meng ngap jieng. Binyuer ni, dahlak likuw khan tabiak pieh thau phuel yaom hadom mik wa hu pajum prân yawa ngap jieng tapuk ka-mbuen Caong Takrâ yau ong Jay Scarborough alin sa baoh may kuay (máy quay) Roneo, adei sa-ai krah pakar alin bi-ar stencil saong bi-ar mbong, ralo mik wa praong thun pâh cuak baoh kadha, gru Nguyen Ngoc Dao cih wak akaok baoh kadha dalam tapuk nan. Hadom gruk bikan, gru saih sang bac ndua naong.
Tapuk ngak blaoh, sang bac payua nao alin ka dom mik wa di grep palei Cam puec yaom. Mâng urang taha tel dam dara, thei thei jang mâk ngap uen tabuen, mboh Cam drei akaok mati ngap hu jieng Tapuk Ka-mbuen (Tập San) gem wak akhar thrah Cam jaik sa rituh ka-mbuen. Hu ralo mik wa taha merai tel sang bac pok payua panuec thau phuel saong pa-auen jién.
Anâk Cam thei jang caong takrâ ka phun pajaih Champa juai lihik di ngaok dun-ya ni. Khing ngap hu gruk nan, khaol ita peng bi jip panuec ra kakei dalam Ariya Po Parang wak di thun 1885 yau ni:
Pâh tuer di dalam ariya,
Po ginuer mik wa likei kumei peng bi thruk.
.............................................
Khik hai Po Adhia, Po Acar,
Adat cabat Cam mâng kal, thruai drah daok di drei.
Hajieng yau nan hu panuec ra kakei,
Khik adat mâng muk su kei juai brei palihik.
Sang bac An Phuoc merat ngap tapuk Caong Takrâ jang pieh khik tuei panuec ra kakei nan je.
Web Champaka: Harak Champaka angka di 1, (hai lac Bản Tin Champaka số 1) brei thau mik wa bhum palei Bal Riya hu juk wa pieh deng tapiak likau di anâk Cam daok di palei aia lingiw daong jién padai pieh ngap kalan Po Bia Soy, kayua ribuk tathaow yuk galeh. Likau wa brei ka mik wa drei thau gruk rik jien padai jang yau gruk padak padeng kalan Po Bia Soy nan yau haber?
Gru Thanh Phu Ba: Di thun 2003 hadom urang taha bhum palei Bal Riya hu juk dahlak daong likuw jien di mik wa Cam pak aia lingiw pieh padak padeng wek danaok Po Bia Soy galeh brai rai kayua angin ribuk. Dahlak payua harak gar nao grep libik khan saong mik wa Cam.
Blaoh di nan, hu 44 urang ha hoy tung tian payua jién daong palei Bal Riya, pataom abih hu 4350 dollars. Dahlak payua jien ni di urang krung dahlak thau krân ba nao tel tangin mik wa palei Bal Riya pieh ngap danaok Po Bia Soy. Mâk hu jien , ong Lai Xuan Diem, ginuer pan gruk ngap hu wak harat pok payua panuec ndua phuel yaom mik wa hu pajum jien saong payua pa-auen sa baoh video mâk binguk dalam harei tamâ sang biruw Po Bia Soy. Danaok biruw maong biak ginuh, glaong glang, tuah lo ndei.
Ngak blaoh danaok Po Bia Soy, jien daok libaih takik ralo saong jien urang mai cruh pataom wek pieh ngap pabiruw danaok Po Bin Suor ndih dalam palei, liwik thun hao karang.
Palei Bal Riya nan sa palei asit, daok atah biyah di bhum palei Cam bikan dalam nagar Panrang. Anâk buol kathaot ra-mbah, ngap puh cakak ralo di ngap hamu padai. Min mik wa palei Bal Riya ndua naong biak trak hadom adat ca-mbat, danâk dané Cam krung mâng kal caik wek.
Mayah khaol Cam ita dai daong Palei Bal Riya, kayua anâk Cam khin pajum gep khik wek dom krung krâc muk kei nan ye.
Web Champaka: Tuei khaol dahlak thau, Bal Riya nan sa palei biak kathaot, ra-mbah ra-mbâp mbluak di bih anâk Cam drei daok di nagar Ninh Thuan Viet Nam. Likau wa brei thau gruk mbeng anguei anâk Cam daok pak nan yau haber? Cin kuen (Chính Quyền) Yuen hu ngap hagait pieh dai dong gruk mbeng anguei ka anâk Cam pak palei Bal Riya nan halei?
Gru Thanh Phu Ba: Palei Bal Riya jang yau palei Cam bikan di nagar Ninh Thuan-Binh Thuan hu takik bhum pasai hamu tanâh, karang puh pakak min ralo glai klaow. Palei halei jang kathaot ra-mbah yau gep min.
Tel harei ni, cin phu Yuen ka o mboh peh jalan hadah hadai ka buel Cam ngap mbeng anguei rak rok.
Web Champaka: Likau ndoa phuel wa hu rami ramik tuk wak pieh ka khaol dahlak ngap jieng sa gruk interview ni.
Gru Thanh Phu Ba: Salam Qasim saong abih mik wa. Tathuw thuk siam ,mahesarai.
Qasim Tu
Ginuer Web Champaka
|
Nhịp cầu Champa
